در آن خانه‌ها صبح و شام ، تسبيح مىشود . مردانى تسبيح مىكنند كه . . . ، در اين آيهء شريفه ، « رجال » مسند اليه است و مسند آن يعنى « يسبّح » حذف شده و قرينهء حذف ، سؤال مقدّر است . بدين شيوه كه وقتى گفته مىشود : خداوند ، در صبحگاهان و عصرگاهان ، تسبيح مىشود . گويا كسى مىپرسد : چه كسى او را تسبيح مىكند ؟ آنگاه در جواب مىآيد « رجال » بنابراين ، « يسبّح » به قرينه « من يسبّحه » كه مقدّر است حذف شده . 2 - و يكى از اهداف حذف مسند ، پرهيز از بيهودگى است . مانند : « أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَ رَسُولُهُ » « 1 » محققا خداوند و رسولش از شرك‌پيشگان بيزارند . در اين آيهء كريمه ، مسند « رسوله » يعنى « برى » حذف شده است بدون حذف مىشود : « و رسوله برى منهم » اگر در اين آيه ، « برى » دوبار تكرار مىشد بيهوده بود چون به آن نيازى نيست . 3 - و منها ضيق المقام عن إطالة الكلام كقول الشّاعر : نحن بما عندنا و أنت بما عندك راض و الرّأى مختلف أى : نحن بما عندنا راضون فحذف لضيق المقام . 4 - و منها اتّباع و مجاراة ما جاء فى استعمالاتهم الواردة عن العرب نحو : لو لا أنتم لكنّا مؤمنين أى : لو لا أنتم موجودون و قولهم فى المثل : رمية من غير رام أى هذه رميه . 3 - يا مسند ، حذف مىگردد چون تنگى موقعيت از دراز شدن سخن جلوگيرى مىكند مثل قول شاعر : ما به آنچه داريم خشنوديم و تو به آنچه دارى خشنودى با اين حال ، انديشه‌ها گوناگون است . در اين شعر ، « نحن » مسند اليه و « راضون » مسند محذوف آن است كه به جهت تنگى مقام ، حذف گرديده . تنگى موقعيت مىتواند رعايت وزن شعرى باشد و مىتواند بدحالى و بىحوصلگى گوينده . 4 - يكى از انگيزه‌هاى حذف ، اين است كه مىخواهيم از استعمالات و شيوه‌هاى به كارگيرى عرب ، پيروى كنيم و با آنها همراهى داشته باشيم بدين شكل كه مىبينيم عرب ، مسند را در اين موارد ، حذف مىكند ما نيز حذف مىكنيم . مثل : « لَوْ لا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ » « 2 » در اين آيهء شريفه ، « أنتم » مسند اليه و « موجودون » مسند محذوف است . و براى اين ، « موجودون » حذف شده كه عرب ، غالبا پس از « لو لا » مسند را

--> ( 1 ) . توبه / 3 . ( 2 ) . سبأ / 31 .